Persepolis – starożytna stolica perskiego imperium

persepolis

Gdy spytamy kogokolwiek o symbol Iranu, najpewniej wskaże właśnie Persepolis. Miasto na równi mityczne, jak i przykryte kurzem historii. Rozpalające wyobraźnię i zaświadczające o dawnej potędze Persów, a z drugiej strony uważane za składowisko kamieni i gruzów. Dla mnie to był punkt obowiązkowy w czasie podróży po Iranie i nawet wstępnie planowałam spędzić w nim urodziny.

 

Jednak by dotrzeć do Persepolis na czas, musiałabym gnać na łeb, na szyję. Ostatecznie urodziny spędziłam w Isfahan, a do dawnej stolicy Persów trafiłam 8 dni później. O tym, w jakim stanie się zachowała, za dużo nie czytałam. Nie oglądałam też niemal żadnych zdjęć. Dochodziły do mnie głosy, że to ruiny jak każde inne – nie ma tam prawie nic, ale zobaczyć warto, bo przecież to takie ważne i słynne miejsce. W mojej głowie ułożyłam sobie mniej więcej taki obraz: jakieś pojedyncze stojące kolumny, szczątki murów, musi być zachowana rzeźba gryfa, bo widziałam ją kiedyś na zdjęciu. A wszystko znajduje się na pustyni, na płaskim terenie. Moje wyobrażenie całkowicie odbiegało od rzeczywistości.

 

Historia Persepolis

Założycielem Persepolis – drugiej stolicy Persji, był Dariusz I Wielki, czystej krwi Pers i dowódca gwardii królewskiej. Był to tak zwany legion 10 tysięcy nieśmiertelnych, a jego nazwa wzięła się stąd, że w szyku bojowym ranny lub zabity wojownik od razu był zastępowany przez kolejnego. Na kartach historii Dariusz zapisał się jako najwybitniejszy i najpotężniejszy władca Persji. Do jego licznych innowacji, jakbyśmy to powiedzieli dzisiejszym językiem, należało wprowadzenie jednolitego systemu podatkowego, stworzenie sytemu banków prywatnych i budowa dróg kamiennych. Najdłuższa miała długość 2863 km i ciągnęła się od Zatoki Perskiej aż po Morze Śródziemne.

Persepolis wykuto na platformie u stóp Góry Miłosierdzia (Kuh-e Rahmat), co zabrało 120 lat. Składało się przede wszystkim z pałaców i świątyń – zespół pałacowy zajmował powierzchnię trzykrotnie większą od Akropolu. Co więcej, miasto miało nawet kanalizację i bieżącą wodę. W 500 roku p.n.e.! Przez 50 lat służyło głównie jako centrum uroczystości religijnych i państwowych, w tym święta Noruz w równonoc wiosenną 21 marca.

Jak to się stało, że stolica wielkiego imperium została unicestwiona? W tym przypadku jest to naprawdę wielki chichot historii. Legenda mówi o tym, że pożar w jednym z pałaców w Persepolis wznieciła kochanka Aleksandra Wielkiego, która odprawiała w nim wyuzdany taniec. Jednak bardziej prawdopodobna jest wersja, że to sam król Macedonii w pijackim amoku wydał rozkaz podpalenia Persepolis w akcie zemsty za wcześniejsze spalenie Aten przez Kserksesa. To właśnie jego pałac był najbardziej zniszczony, bowiem w nim podłożono ogień. Swoje zrobiły też liczne trzęsienia ziemi na tych terenach. Tym sposobem Persepolis dokonało żywota. Odkopał je dopiero w latach 30. XX wieku niemiecki archeolog, a od 1979 roku jest wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

 

Wizyta w Persepolis

Persepolis, wbrew moim wyobrażeniom, nie jest położone na pustyni, lecz na wzniesieniu. Z tyłu mamy góry, w których wykuto dwa grobowce, ale Dariusz I Wielki spoczął w pobliskim Nekropolis. Okolica jest zielona, rośnie nawet las. Ponad 2500 lat temu, kiedy miasto powstawało, tereny te były jeszcze bardziej zielone i zdobiły je piękne ogrody. Jednak ze względu na postępujące pustynnienie Iranu obecnie nie ma po nich śladu, choć wśród ruin wciąż trafimy na kępki trawy.

A co jeśli chodzi o same zabytki? Mamy pojedyncze kolumny – w Persepolis wybudowano siedem pałaców, a w najbardziej okazałym Pałacu Apadana znajdowała się sala zwana salą 100 kolumn z kolumnami wysokości osiemnastu metrów. Szczątki murów też są, a i zachowały się schody prowadzące do części pałacowej. Po prawej stronie dla Persów, po lewej dla obcokrajowców, w tym dla oficjalnych delegacji. Schody to niezwykłe, bowiem stopnie są bardzo niskie i nie do końca wiadomo, dlaczego. Czy po to, aby łatwo było wchodzić po nim zwierzętom, np. koniom, czy raczej po to, aby droga do władcy była jak najdłuższa i w powolnym, nobliwym tempie.

Teren Persepolis wydaje się mały, ale jak człowiek chce wszystko skrupulatnie obejrzeć i podumać nad tym, co widzi, wychodzą ponad dwie godziny zwiedzania. Po wspięciu się na górę, do części z grobowcami – sztuka niełatwa, gdy grzeje słońce, a kobiety są w chuście i pełnym ubiorze –  rozciąga się znakomity widok na cały kompleks. I od razu w oczy rzuca się ogromny teren dawnego skarbca. Persepolis swego czasu było uważane za najbogatsze miasto pod słońcem. Zgodnie ze świadectwem Plutarcha Aleksander Wielki potrzebował 10 tysięcy mułów i 3 tysiące wielbłądów, by wywieźć łupy do Indii! Majątek rozdzielono między jego generałów.

 

Reliefy – świadectwa historii

Ale co tam schody, kolumny i mury. Byłam w szoku, ile zachowało się reliefów i w jak doskonałym są stanie. Jest nawet kilka symboli zaratustriańskich na budowlach, dzięki czemu wiemy dziś, jaką religię wyznawał Dariusz. Reliefy to doskonały obraz epoki, pokazujący, jak wielkim imperium była kiedyś Persja. Dariusz I Wielki rządził wieloma nacjami – od Czarnej Afryki, poprzez Egipt, Turcję, Mezopotamię, Azerbejdżan i Armenię, a na Afganistanie kończąc. Jeden z reliefów przedstawia pochód z darami. W czasie święta Noruz do Persepolis przybywało 27 narodów, by oddać cześć władcy. Afgańczycy jako najbiedniejsi idą boso i ofiarowują królowi osła. Niestety przez tysiąclecia w tym temacie nic się nie zmieniło.

 

Najczęściej pojawiającym się motywem jest lew – symbol słońca, i byk – symbol zimy. Możemy go znaleźć w 24 miejscach. Lew wypycha byka, by przegonić zimę i dać sygnał wiośnie. Mamy też tulipany – symbol przyjaźni, oraz cyprysy oznaczające wolność. Reliefy znajdujące się na górze są bardziej zniszczone niż te przy ziemi, których aż tak bardzo nie strawił pożar. Brama wejściowa jest ozdobiona reliefami przedstawiającymi zwierzę z twarzą człowieka – króla, który miał chronić miasto. Reliefy z wojownikami na Pałacu Dariusza to Persowie, bowiem sam Dariusz był Persem i nie ufał Medom. Skąd wiemy, że to Persowie? Bo mają krótkie brody. Ludzie są przedstawiani w różnych strojach i z różnymi brodami, by łatwo można było określić, z jakiego kraju przybyli.

   

 

Nekropolis – miasto umarłych

5 km od Persepolis znajduje się miejsce pochówku Dariusza I Wielkiego, Dariusza II, Kserksesa I i Artakserksesa I. Zgodnie z tradycją zaratustriańską, która zakazuje palenia i zakopywania zwłok, aby nie zbezcześcić świętych żywiołów wody, ognia i ziemi, należało je zostawić sępom do oczyszczenia aż do kości. Stąd ciała pozostawiano na specjalnych postumentach umieszczonych wysoko nad ziemią – czasem na wielkiej górze, tzw. wieży milczenia, a w przypadku władców – w specjalnie wykutych, otwartych grobowcach.

Miejsca pochówku zaczęto przygotowywać już w momencie, kiedy król dopiero wstąpił na tron. Dzięki temu były już gotowe za jego życia. Wykute w skale grobowce z Nekropolis są zdobione z czterech stron – na górze, na dole, po prawej i po lewej stronie. W Persepolis płaskorzeźby znajdziemy tylko po trzech stronach, bez ozdób w części dolnej.

nekropolis

 

Ceny wstępów:
• Persepolis – 200.000 riali
• Nekropolis – 150.000 riali
• Wycieczka z biurem – 1.000.000 riali (wstępy w cenie)

 

1. Wejście do Persepolis – taki widok rozciąga się na początku

persepolis cena wstępu

 

2. Schody dla Persów prowadzące do części pałacowej

 

3. Na terenie ruin znajdziemy całkiem sporo dobrze zachowanych kolumn, rzeźb i reliefów.

 

reliefy persepolis

persepolis rzeźby

 

4. Pochód z darami na święto Noroz. Afgańczycy podarują osiołka, a Egipcjanie wielbłąda.

 

5. Inskrypcja napisana pismem klinowym. Wspaniale jest ją oglądać na miejscu, a nie w brytyjskim czy niemieckim muzeum.

pismo klinowe w persepolis

 

6. Panorama Persepolis. Na pierwszym zdjęciu widać ogromny teren dawnego skarbca.

panorama persepolis

 

7. Podpisywanie się na zabytkach nie jest zmorą dzisiejszych czasów. Już w 1800 roku podróżnicy pozostawiali po sobie taki ślad.

 

8. Symbol Zaroastrian – dzięki temu wiemy, jaką religię wyznawał Dariusz I Wielki i jego następcy

 

9. A tak wyglądały perskie parasolki ponad 2500 lat temu.

 

10. Groby spadkobierców Dariusza – Artakserksesa II i III, na terenie Persepolis

Maj 2017 r.

 

One thought on “Persepolis – starożytna stolica perskiego imperium

  • 20/01/2018 at 19:51
    Permalink

    Wow! Wspaniałe! Zazdroszę wizyty.

    Reply

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *