Madaba – miasto bizantyjskich mozaik

madaba

Uczęszczam na kurs historii sztuki, w czasie którego jednym z tematów była sztuka wczesnochrześcijańska i bizantyjska. Akurat ten wykład był wyjątkowo nudny, bo nie dowiedziałam się niczego nowego. Oglądałam dobrze mi znane zdjęcia z Hagi Sophii, Ravenny i klasztoru Świętej Katarzyny na Półwyspie Synaj. Czy na świecie naprawdę nie ma więcej miejsc związanych z tym okresem sztuki? Oczywiście, że są. Na przykład największe nagromadzenie bizantyjskich mozaik zobaczycie w mieście Madaba w Jordanii.

 

Moim pierwszym przystankiem w Jordanii nie był Amman ani Petra, ale właśnie słynne miasto mozaik. Młody Jordańczyk, który siedział za mną w samolocie, nie mógł uwierzyć, że to w nim zatrzymam się na początku. – Co Ty chcesz oglądać w Madabie przez dwa dni? – Jak to co? – tym razem to ja odpowiedziałam z niedowierzaniem. – Mozaiki! Byłam najprawdopodobniej jedyną turystką z całego samolotu z Warszawy, która obrała sobie Madabę za pierwszą destynację. Zaczepiałam na lotnisku w Ammanie każdego, kto mówił po polsku, chcąc podzielić się kosztem taksówki. Ale wszyscy jechali najpierw do stolicy Jordanii.

 

Madaba – miasto dwóch religii

Dlaczego wybrałam na aklimatyzację Madabę? Po pierwsze, dlatego, że bliżej tu z lotniska, choć cena taksówki okazała się taka sama, jak do Ammanu (21,50 JD). Po drugie, zawsze lepiej wejść w klimat nowego kraju nie poprzez gwarną i ogromną stolicę, ale mniejszą miejscowość. Madaba jest właśnie taka – turystyczna, ale niewielka i spokojna. To miasto, w którym chrześcijanie i muzułmanie żyją w zgodzie od kilkuset lat. Gdzie kościoły sąsiadują z meczetami, a muzułmanie fotografują się pod choinką równie chętnie, co turyści. O tolerancji religijnej najlepiej świadczy fakt, że to katolicy ofiarowali muzułmanom ziemię pod budowę tutejszego meczetu.

Dwa najczęściej wybierane noclegi w Madabie mieszczą się tuż przy kościele św. Jerzego, w którym znajduje się największa lokalna atrakcja – mozaikowa mapa świata. Bizantyjskie kościoły nie zachowały się wcale, ale można do dziś podziwiać fragmenty ich ścian oraz mozaiki podłogowe. Madaba to bardzo przyjemne i kompaktowe muzułmańskie miasto. Tylko jedna turystyczna ulica z pamiątkami, przy której znajduje się też wspomniany kościół św. Jerzego. Tylko tu i w Petrze kupicie naprawdę oryginalne i ręcznie robione pamiątki, ale trzeba bardzo się targować. W centrum znajduje się też bazar, na którym dostępne są mydło i powidło. Ja zaopatrzyłam się na nim w rękawiczki, które umożliwiają nawet obsługę smartfonu.

madaba widok

 

Mozaiki z Madaby

Pod bizantyjskim panowaniem w latach 332-635 Madaba była bogatym ośrodkiem miejskim z kościołami i rezydencjami ozdobionymi mozaikami. Lokalni mieszkańcy przejawiali szacunek wobec greckiej mitologii (w przeszłości greka była jednym z języków Jordanii). Pierwsze mozaiki odkryto podczas budowy nowych domów z wykorzystaniem starego budulca. Współcześni mieszkańcy Madaby, uświadomieni przez swoich kapłanów o znaczeniu mozaik, zadbali o to, aby je zachować. Część mozaik, które przedstawiają postaci ludzkie i zwierzęce, ma zamazane głowy. To celowe zniszczenia, wynikające z zakazu przedstawiania istot żywych w islamie, który dotarł na te tereny w VII wieku.

Najsłynniejsze mozaikowe przedstawienie, czyli mapa z Madaby, znajduje się w kościele św. Jerzego. Z kolei w dwóch lokalizacjach Parku Archeologicznego oraz w Muzeum Archeologicznym możemy oglądać mozaiki przedstawiające motywy kwiatowe i roślinne, ptaki, ryby i egzotyczne zwierzęta, a także sceny z mitologii i codziennych polowań. Setki innych mozaik z okresu od V do VII wieku są rozrzucone po całej Madabie i jej najbliższej okolicy.

 

Niektóre mozaiki z przedstawieniami ludzi i zwierząt są celowo zniszczone. Islam, który dotarł na te tereny w VII wieku, zabraniał przedstawień istot żywych.

 

Mozaikowa mapa świata

To przede wszystkim dla niej tysiące turystów ściągają do Madaby. Mozaikowa mapa pochodzi z VI wieku, ale odkryto ją dopiero w roku 1896 roku. Wywołało to ogromną sensację i zwróciło uwagę naukowców z całego świata na to niewielkie miasto niedaleko Ammanu. Mapa przedstawia teren od Libanu na północy po Deltę Nilu na południu, od wybrzeży Morza Śródziemnego na zachodzie po Pustynię Syryjską na wschodzie Jordanii. Jej charakterystycznymi elementami są: Morze Martwe z dwiema łodziami, otoczone palmami Jerycho, Betlejem i Jerozolimę. Wszystkie miejsca posiadają opisy w języku greckim, a w sumie oznaczono 150 lokalizacji.

mapa z madaby

 

Szczególnie ciekawe jest przedstawienie Jerozolimy. Mozaika zawiera ważne szczegóły dotyczące jej zabytków w VI wieku, na czele z kościołem Świętego Grobu, Bramą Złotą, Bramą Lwów, Bramą Damasceńską i Cytadelą Dawida. Z uwagi na bardzo detaliczne oddanie topografii i dużą szczegółowość, mozaika pomogła ustalić dokładne położenie miasta Aszkelon oraz odkryć dwa ważne punkty Jerozolimy. Chodzi o pozostałości Kościoła Matki Bożej Nowej i dawną główną ulicę miasta – cardo maximus. Została ona zbudowana za czasów rzymskich i dziś znajduje się w dzielnicy żydowskiej.

Muszę uczciwie przyznać, że mozaika zachowała się w takim stanie, że trudno dopatrzyć się w niej mapy. Jej pierwotny rozmiar szacowano na 21×7 m. Obecny fragment obejmuje obszar od Libanu do delty Nilu i ma wymiary 16×5 m. Mozaika zajmuje niemal całą powierzchnię posadzki kościoła św. Jerzego i jest otoczona słupkami, aby nikt po niej nie chodził. Ale miejsca, gdzie odkryto pojedyncze fragmenty mapy, są przykryte tylko dywanem, który bardzo często jest z nich zdjęty i leży gdzieś obok.

  • Wejście wyłączone z Jordan Pass i kosztuje 1 JD.

 

Kościół św. Jerzego, w którym znajduje się mozaikowa mapa.

 

Okolice Madaby

Góra Nebo

7 min jazdy od Madaby znajduje się popularna atrakcja Jordanii, a przy okazji miejsce ważne dla wyznawców trzech religii: chrześcijaństwa, judaizmu i islamu. To Góra Nebo, z której Mojżesz miał zobaczyć Ziemię Obiecaną, jednak nie było mu dane się na niej osiedlić. Jak czytamy w Biblii:

„Wstąp na tę górę Abarim: górę Nebo, w ziemi Moabu naprzeciw Jerycha, i spójrz na ziemię Kanaan, którą daję w posiadanie Izraelitom. Umrzesz tam na górze, na którą wejdziesz (…) Ponieważ nie byliście mi wierni między Izraelitami przy wodach Meriba pod Kadesz, na pustyni Cin, nie objawiliście mej świętości wśród Izraelitów, dlatego tylko z daleka ujrzysz tę ziemię, lecz ty tam nie wejdziesz do tej krainy, którą Ja daję Izraelitom.” (Pwt 32, 48-52)

 

Na Górze Nebo można zobaczyć moim zdaniem najlepiej zachowaną i najpiękniejszą mozaikę w całej Jordanii. Znajduje się w bazylice i przedstawia bardzo detalicznie ludzi i zwierzęta. Dodatkowo jest naprawdę ogromna. Jeśli kiedykolwiek próbowaliście robić wyklejanki z papieru à la mozaika, dobrze wiecie, ile precyzji i czasu to wymaga. Sama bazylika została odrestaurowana w okropny sposób, bowiem jej wnętrze wygląda jak hangar chroniący cenne mozaiki. Natomiast wygląd zewnętrzny nie zapowiada aż tak dużego rozczarowania.

  • Wejście wyłączone z Jordan Pass i kosztuje 2 JD.

 

Charakterystycznym symbolem sanktuarium jest wężowy krzyż z brązu autorstwa włoskiego artysty Giovanniego Fantoniego. Jest on odwołaniem do dwóch wydarzeń biblijnych: wywyższenia przez Mojżesza węża miedzianego oraz wywyższenia na krzyżu Chrystusa.

 

Rzeźba przedstawiająca strony księgi, ale po uważnym przyjrzeniu się, można też dostrzec ludzką twarz.

 

Umm ar-Rasas

Umm ar-Rasas to dość rozległy park archeologiczny, który utworzono na miejscu biblijnej osady Mefaat. Rzymskie wojsko miało w niej swój strategiczny garnizon, ale później osadę przekształcono i zasiedliły ją wspólnoty chrześcijańskie i islamskie. W 2004 roku Umm ar-Rasas wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO z powodu rozległych ruin z okresu rzymskiego, bizantyjskiego i wczesno-muzułmańskiego. Wciąż znaczna część tego obszaru pozostaje zakopana pod gruzami.

Najważniejszym odkryciem jest mozaika w kościele św. Szczepana. Została wykonana w 785 roku, a natrafiono na nią dopiero w latach 80. XX wieku. Jest to największa zachowana mozaika podłogowa w Jordanii. W centralnym punkcie przedstawiono sceny łowiectwa i rybołówstwa, a po bokach znajdują się najważniejsze miasta regionu, w tym Filadelfia (Amman), Madaba, Charac Moaba (Karak), Jerozolima, Nablus, Cezarea i Gaza.

  • Wejście w ramach Jordan Pass

 

Morze Martwe

O największej depresji świata, błotnych zabiegach pielęgnacyjnych i kąpieli w słonej wodzie przeczytacie tu.

Grudzień 2018 r.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *